منطقه قفقاز سرزمینی کوهستانی، افسانه‌ ای و زیباست که در محدوده‌ای به وسعت ۴۰۰هزار کیلومتر مربع با جمعیتی برابر ۲۲میلیون نفر، از شرق به کرانه‌های غربی دریای خزر و از غرب به کرانه‌های شرقی دریای سیاه محدود می شود. از جنوب با شمال غربی ایران و جنوب شرقی ترکیه همسایه است و از شمال به چاله‌ کوما – مانیچ در دشت های جنوب روسیه ، محدود می شود. رشته کوه های قفقاز بزرگ (کوه قاف افسانه‌ای) به طول ۱۵۰۰ کیلومتر، از میانه سرزمین قفقاز می گذرد که این سرزمین از آن نام یافته است. رشته‌ کوه های قفقاز بزرگ از شبه جزیره تامان در شمال دریای سیاه ، با جهتی شمال غربی – جنوب شرقی تا جزیره آبشوران در غرب دریای خزرکشیده شده‌است. این رشته کوه ، قفقاز را به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند. در جنوب این رشته کوه ها به ترتیب از شرق به غرب جمهوری های آذربایجان، ارمنستان و گرجستان قرار دارند. در شمال از شرق به غرب جمهوری های خودمختار داغستان، چچن، اینگوش، اوستیای شمالی، کاباردا – بالکار، قره چای چرکس و آدیگه واقع‌اند که همگی در ترکیب فدراسیون روسیه قرار دارند. منطقه قفقاز با ویژگی های جغرافیایی خود، سبب پیدایش اقوام گوناگونی شده‌است که از زمان های دور تا کنون، در کنار هم زیسته‌ و در حوادث تاریخی بی شماری، تاریخ منطقه را پدید آورده‌اند. در حال حاضر، در این منطقه حدود ۵۰ قوم از سه خانواده قفقازی (ایبری ، هند – اروپایی و ترک – آلتایی زندگی می کنند. ادیان اسلام (اکثریت)، مسیحیت و یهود (اقلیت) در کنار یکدیگر چشم اندازهای فرهنگی متضادی همچون چشم‌اندازهای متفاوت جغرافیایی به وجود آورده‌اند، به همین سبب قفقاز را «موزاییک اقوام» می‌نامند.
منطقه قفقاز که از زمان حکومت ساسانیان تحت سیطره حکومت ایران قرار داشت، در دوره‌های متعدد تاریخی، خراج گزار پادشاهان ایران بود. این منطقه یا توسط امرای ایرانی و یا توسط حاکمان محلی دست نشانده دولت مرکزی ایران اداره می شد. هر زمان که حکومت مرکزی ایران در دوره‌های مختلف در اثر درگیری های داخلی و جنگ های پیرامونی تضعیف می شد، این مناطق ادعای استقلال می کردند. دولت های مرکزی ایران نیز به سرکوبی این شورش ها بر می ‌خاستند. این جریانات تجزیه طلبی تا اواخر دوره صفوی ادامه داشت. در دوره صفوی، که اولین سلسله حکومتی منسجم پس از حمله مغول ها در ایران بود، قفقاز کاملاً تحت سیطره حکومت مرکزی ایران اداره می شد. با فروپاشی دولت صفوی و بر روی کار آمدن حکومت افشاریه و زندیه، اقتدار حکومت ایران در اداره قفقاز اندکی سست شد و در اواسط دوره زمامداری قاجاریه ، در زمان حکومت فتحعلی ‌شاه در اوایل قرن نوزدهم ، قفقاز به کلی از ایران جدا شد.

منطقه قفقاز بخش جنوبی سرحدات روسیه را تشکیل می دهد ، به همین سبب هم در دوره تزاریسم و هم دوره حکومت شوروی، از اهمیت خاصی برخوردار بوده که به سبب ویژگی های استراتژیکی، نظامی، سیاسی و اقتصادی آن است. کوه های قفقاز به عنوان سدی طبیعی در مقابل جنوب، از ارزش استراتژیکی بسیاری برای روسیه برخوردار است. برزخ طبیعی قفقاز که سواحل شرقی دریای سیاه را به سواحل غربی دریای خزر متصل می کند تنها دالان طبیعی نفوذی برای نفوذ به منطقه است و دسترسی به ایران و پیرامون دریای خزر از طریق گذر از این برزخ طبیعی امکان پذیر می شود.

منطقه قفقاز یکی از مناطق بحرانی جهان بشمار می رود. در استراتژی های دولت فدرال روسیه در برخورد با مسایل جمهوری های پیرامون، منطقه قفقاز در دکترین نظامی روسیه که در سال ۱۹۹۳ تدوین شده‌است، به عنوان منطقه ‌ای بسیار مهم مورد ملاحظه قرار گرفته ‌است. در دکترین نظامی جدید نیز بر همین اهمیت تاکید شده‌است. موقعیت استراتژیک و چهارراهی قفقاز، محل گذر جهان گشایان از غرب به شرق و از جنوب به شمال و از شمال به جنوب بوده‌است. رومی ها، یونانی ها، اعراب، ایرانی ها، مغول ها، ترک ها و عثمانی ها در قفقاز حضور داشته و هر یک در هنگام لشگرکشی بر ملل قفقاز تاثیر گذاشته یا از آن تاثیر پذیرفته‌ اند. قفقاز محل تعامل و گفتگوی بین تمدن‌های مسیحی و اسلامی است. اشغال قفقاز توسط روسیه و پیدایش دولت های مسیحی ارمنستان و گرجستان در قفقاز و تشکیل دولت ارمنستان با مرزهای سیاسی کنونی در دوره استالین، نشان دهنده اهمیت قفقاز در مناسبات و رفتارهای روسیه است. اکنون معلوم می شود که هم‌ مرز ساختن ارمنستان با ایران در دوره شوروی به سبب ایجاد منطقه حائل ژئوپلیتیکی برای جلوگیری از پیشروی قلمرو ترک ها و در مرحله بعد ، جلوگیری از گسترش پان ترکیسم بوده ‌است.در قفقاز ارامنه و گرجی ها و اسلاوهایی که از روسیه، اوکراین و بلاروس به این منطقه مهاجرت کرده‌اند و تعداد کمی اوست ها، همگی مسیحی ارتدوکس هستند. تعداد اندکی یهودی نیز وجود دارد. بقیه ساکنان منطقه که  ۵۲ درصد جمعیت قفقاز را تشکیل می دهند، مسلمان هستند. این مسلمانان ، عمدتاً از خانواده زبانی آلتایی و ایبری هستند و قرابت های بسیار با ترک ها در ترکیه و غرب دریای خزر دارند. بنابراین در پیوستگی جغرافیایی ترک ها از غرب به سوی شرق، گرجی ها در گرجستان و ارامنه در ارمنستان ، این پیوستگی را بر هم می زنند.ایران در همسایگی قفقاز با دارا بودن مرزهای مشترک سیاسی ، وجود علایق دینی، فرهنگی و مذهبی مشترک با منطقه ، ناگزیر است که در روابط خود با این کشورها ، ملاحظات بسیاری، از جمله ملاحظات فرهنگی – دینی را در نظر بگیرد. ایران به عنوان یکی از بازیگران مهم منطقه ، در کنار روسیه و ترکیه ، از اهمیت خاصی برخوردار است. به همین جهت ، شناخت مسائل قفقاز برای جمهوری اسلامی ایران در تدوین سیاست خارجی از اولویت بالایی برخوردار است. قفقاز در همسایگی شمال غربی ایران، با وجود داشتن مناسبات مشترک تاریخی ، فرهنگی و مذهبی دیرین با ایران، برای بسیاری از مردم ایران، هنوز منطقه ‌ای ناشناخته است. با توجه به این که بیش از نیمی از مرز مشترک با جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان (در حدود ۳۸۰ کیلومتر) را استان اردبیل پوشش می دهد و با توجه به مشترکات بسیار دینی، فرهنگی، تاریخی، نژادی ، زبانی و … مردم جمهوری آذربایجان با مردمان این سوی مرز که زمینه‌ها و پتانسیل‌های بسیاری را جهت همکاری های سیاسی، اقتصادی، علمی، فرهنگی و دینی این کشور مسلمان و شیعی با جمهوری اسلامی ایران و به ویژه استان اردبیل مهیا نموده‌است. اما متاسفانه علی رغم وجود این زمینه‌ ها و فرصت‌ ها، مردمان دو سوی مرز – به خصوص آذری ها – شناخت کافی و دقیق از این مزیت ها و فرصت ها ندارند و آگاهی آنان در این خصوص ناچیز و بسیار اندک می‌باشد.با توجه به مباحث و موارد فوق‌الاشاره ، ضرورت ایجاب می‌نماید تا مرکز و مجموعه‌ ای قوی و کارآمد – با توجه به زمینه‌های مساعد و مثبتی که در استان اردبیل وجود دارد – ویژگی‌ها و امتیازات خاص این استان در جهت اثرگذاری در چهار کشور آذربایجان، گرجستان، روسیه و به تبع این سه کشور، جمهوری ارمنستان – ایجاد شود تا اولاً با تدبیر و انسجام مقابل تحرکات پان ترکیستی و پان آذریستی و تخریبات منفی دولت اذربایجان بایستد و ثانیاً در گسترش تشیع و فرهنگ شیعی در جمهوری آذربایجان و منطقه ایفای نقش نماید و مردمان منطقه قفقاز و به ویژه جمهوری آذربایجان را در بازگشت به هویت تاریخی و فرهنگی و تمدنی خود به اصل خود ، یاری نماید. و در نهایت بتواند نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران در این حوزه از جهان اسلام را از حالت انفعالی و آسیب‌پذیر بودن به درآورده و به صورت فعال و علمی و منطقی و تحقیقی به مقابله با شانتاژها و تحرکات سوء بپردازد و دشمنان نظام و اسلام را به چالش کشاند.

در این راستا ، سایت خبری «موسسه فرهنگی قفقاز» با عنوان «حقایق قفقاز بزرگ = بیوک قفقاز حقایقی» ، در تلاش است تا حقایق تاریخی ، فرهنگی و تمدنی حوزه قفقاز را به صورت علمی ، منطقی و مستدل با بهره گیری از نظرات ، پژوهش ها ، مقالات و… صاحب نظران ، اندیشمندان ، نخبگان و فرهیختگان این حوزه به اطلاع و آگاهی دوستداران ، محققان و تمامی کسانی که دل در گرو فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی دارند ، قرار دهد.